Karel Nijs

Eliane Rodrigues, Nina Smeets, Carlo Willems & Koen Wilmaers
Justus Grimm, Eliane Rodrigues & Tatiana Samouil

Precies 20 jaar geleden werd in Saas-Fee het eerste festival Música Rom^ntica georganiseerd, en ook nu weer werd gezorgd voor een brede aan waaier aan aantrekkelijke, hartveroverende muziek. Zes avondconcerten met bekende namen en kaskrakers in balans met partituren die het ontdekken meer dan waard zijn. Het festival genoot deze zomer gelukkig van zonniger en droger weer dan vorig jaar, wat de beleving van vakantiedagen in de Alpen nog feestelijker maakte.


Tijdens het eerste concert, woensdag 8 augustus, hoorde ik voor het eerst live het Nationaal Symfonie-orkest van Litouwen, een ensemble dat misschien nog geen grote internationale naambekendheid heeft, maar insiders weten dat hun artistieke reputatie bijzonder sterk is. Gelijk hebben ze.


Eliane Rodrigues dirigeerde eerst de strijkers van het orkest in het vinnige en levenslustige Divertimento in D van Wolfgang Amadeus Mozart. Wat een speelplezier en klankcultuur bij deze musici! Mooi spel van licht en donker, Italiaanse chiaroscuro, getemperde contrasten, een mini-opera zonder woorden. Voorproefje van nog veel meer moois. In het pianoconcerto nr. 12 van diezelfde Mozart leidde Eliane het orkest vanaf het klavier, wat de componist-pianist destijds zelf ook zo deed. Niet iedereen is in staat om die beide rollen op een overtuigende manier te combineren. Eliane doet dat al vele jaren met een uitzonderlijke souplesse. Een parelend concerto is het, vol onverwachte wendingen en vele stemmingswisselingen. Het blijft kloppen wat Mozart zèlf over deze partituur schreef: "Mittelding zwischen zu schwer und zu leicht". Briljant maar niet ‘hol' of oppervlakkig, en zowel de gewone liefhebbers als de muziekkenners vinden er genoegen in.

Vooraf vertelde Eliane aan het publiek welke persoonlijke betekenis dit concerto voor haar had, sinds lang geleden haar dochter Nina met net déze muziek uit een coma ontwaakte. Haar vertolking die avond bloeide open in gedreven enthousiasme, sierlijke concertante conversatie en een breed palet van pianistiek raffinement. Van bruisend vrolijk tot diepzinnig lyrisch. En altijd weer bij haar: die aandacht voor subtiele grijswaarden, nuances in het palet van toon, dynamiek en kleur.

Na de pauze volgde nog de 7e symfonie van Ludwig van Beethoven. Drie kwartier lang biedt die een feest van energie en onuitputtelijke ideeën, en vooral dansante zwier en stuwende ritmiek. Eliane Rodrigues koos voor een uitgepuurde en lenige aanpak, die minder gericht was op de suspens-rijke contrasten en effecten die we gewoon zijn geraakt van de interpretaties uit de traditie van de historische uitvoeringspraktijk. Haar klemtoon ligt eerder op de gratie van de verbindende lijnen, het vloeiende van stuwend legato, de mooie aandacht voor zijdeglans en nuance in kleur en ‘noblesse', tot en met in de onstuimige finale. Een perfect verdedigbare aanpak en consequent schitterend uitgevoerd door het orkest.

Tijdens het tweede concert, vrijdag 10 augustus, presenteerde Modestas Pitrénas, de chef- dirigent van het Litouwse orkest, een heel gevarieerd repertoire uit de 19e en 20e eeuw. De beroemde wals "Rosen aus dem Süden" van Johann Strauss jr. is meer dan een meezinger... als je tenminste het orkestraal plezier van die wals laat schitteren zoals het hoort. Dat deed het orkest met overgave. Daarna het amper bekende celloconcerto (1946) van Erich Wolfgang Korngold. Een revelatie toch wel. Een gecondenseerde, intense muzikale samenvatting van de film Deception waarvoor Korngold eerder de muziek had geschreven. Voor cellist Justus Grimm was het de eerste keer dat hij het speelde: de hartstocht van een Hollywood-liefdesdrama gesublimeerd tot een pakkend muzikaal verhaal. Een solist met grote klasse. En opvallend weer hoe intens de Litouwse orkestmusici naar elkaar luisteren, samen-spelen. Ook in het grootschalige symfonische gedicht Het Dodeneiland van Sergei Rachmaninov. Een meditatie over het leven dat overgaat naar de dood. Donkere kleuren, trage deining, twee zorgvuldig opgebouwde climaxen... verglijdend in stilte. Doorleefd.

En tenslotte Eliane Rodrigues als soliste in het beroemde pianoconcerto van Edvard Grieg. Een werk dat je allang denkt te ‘kennen', dat grijsgedraaid lijkt, maar hier zo fris gespeeld, afwisselend onstuimig en teder-lyrisch, dat het helemaal ging klinken alsof het pas gisteren was gecomponeerd. Een concertavond die blijft nazinderen.

Met veel minder mensen en middelen kregen we zondag 12 augustus een vergelijkbaar gevoel. Eerst het sublieme 2e pianotrio opus 100 van Franz Schubert. Met dat beroemde andante con moto als 2e deel, huiverend traag pulserend. Daar omheen de vinnige Schubert, heftig en schertsend, zuurzoet ook. Eliane Rodrigues vond in violiste Tatiana Samouil en cellist Justus Grimm integere en fijnzinnige partners voor kamermuziek van het hoogste niveau. De spankracht van die drie kwartier muziek volhouden, vergt meesterschap en intense verstandhouding. Concentratie en overgave. En dat raakt je.
Na de pauze speelde Eliane nog de Ballade van Claude Debussy tussen een verrassende combinatie van muziek voor piano's en slagwerk en contrabas.

De Vlaamse muzikale duizendpoot Alexander Ponet speelde op vibrafoon een eigen compositie, "Reflection", een wereldpremière eigenlijk, samen met contrabassist Gabriele Basilico. Subtiele muziek, schijnbaar improviserend, medidatief van aard, met klassieke wendingen en tegelijk jazzy invloeden. Een jong talent om te onthouden.

En ook origineel was tenslotte het beroemde pianoconcerto van George Gershwin in een merkwaardige, plezierige transcriptie voor twee piano's en slagwerk. Eliane Rodrigues en Nina Smeets maakten er aan de piano's een feest van, percussionisten Carlo Willems en Koen Wilmaers schitterden in de zalige combinatie met de klankwereld van heel uiteenlopende slagwerkinstrumenten. Hun collectieve speelvreugde werkte aanstekelijk, en lokte als bisnummer nog een bewerking uit van de spetterende ouverture tot ‘Candide' van Leonard Bernstein.
Een veelkleurige avond met acht musici, een kamermuziekconcert om te koesteren. Origineel en met schwung. Typisch voor Música Romântica!

Karel Nijs - 30 jaar Radio Klara